راهنمای جامع پلاک وسایل نقلیه
پلاک وسایل نقلیه در ایران؛ تاریخچه، انواع پلاک، حروف و کد استانها
در این مقاله با ساختار پلاک خودرو ایران، تاریخچه شمارهگذاری، انواع پلاک ملی، حروف مورد استفاده، رنگ پلاکها، کد استانها، کد شهرها و شهرستانها، پلاک موتورسیکلت و پلاک مناطق آزاد آشنا میشوید.
پلاک وسایل نقلیه در ایران چیست؟
پلاک خودرو ایران شناسه رسمی هر وسیله نقلیه است و برای تشخیص مالکیت، محل صدور، نوع کاربری و دستهبندی قانونی خودرو یا موتورسیکلت استفاده میشود. پلاکها ترکیبی از عدد، حرف، رنگ و کد منطقه هستند و هر بخش آن معنا و کاربرد مشخصی دارد.
در این راهنما، علاوه بر معرفی انواع پلاک، جدولهای رنگی و دستهبندیشده برای کد پلاک استانها، کد پلاک شهرها، حروف پلاک خودرو، پلاک موتورسیکلت و پلاک مناطق آزاد آماده شده است.
تاریخچه پلاک خودرو در ایران
آغاز شمارهگذاری
تاریخچه پلاک خودرو در ایران به دوران صدارت وثوقالدوله در سال 1298 هجری شمسی بازمیگردد؛ زمانی که برای درشکهها و گاریها پلاکهایی با شماره مشخص نصب شد و اداره بلدیه یا شهرداری مسئول این کار بود.
اولین خودرو پلاکشده در ایران مربوط به سال 1305 هجری شمسی است و قوانین اولیه شمارهگذاری خودروها در سال 1308 تصویب شد. در آن دوره، خودروها چند پلاک مختلف داشتند؛ از جمله نام کارخانه، آدرس مالک، شماره جلو، شماره عقب و پلاک مالیات.
افزودن نام شهر و حروف
با افزایش تعداد خودروها، پلاکها تغییر کردند و شامل نام شهر و عدد چهاررقمی شدند. سپس برای افزایش ظرفیت شمارهگذاری، یک حرف از الفبای فارسی نیز به نام شهرها افزوده شد.
پلاکهای لیزری و ملی
در سال 1378 طرح تعویض پلاک در کشور آغاز شد و خودروها به پلاکهای لیزری مجهز شدند. در دهه 1380 نیز پلاک ملی معرفی شد. در این سیستم، پلاک به مالک تعلق دارد و با تغییر وسیله نقلیه، پلاک به خودروی جدید منتقل نمیشود.
ساختار پلاک ملی خودروهای شخصی
پلاک ملی خودروهای شخصی دارای پسزمینه سفید، اعداد و حروف مشکی و نوار آبی در سمت چپ است. در این نوار، پرچم ایران و عبارت I.R.IRAN درج میشود.
| بخش پلاک |
توضیح و نمونه |
| ساختار اصلی پلاک ملی شخصی |
| عدد دو رقمی اول |
بخشی از شماره اصلی پلاک؛ مانند 24 |
| حرف فارسی |
ب، ج، د، س، ص، ط، ق، ل، م، ن، و، هـ، ی |
| عدد سه رقمی |
شماره اختصاصی در همان سری؛ مانند 356 |
| کد دو رقمی سمت راست |
کد استان یا منطقه؛ مانند 11، 12، 13 |
انواع پلاک خودرو در ایران
انواع پلاک خودرو در ایران بر اساس نوع استفاده از وسیله نقلیه، رنگ زمینه و حروف مشخص میشوند.
| نوع پلاک |
رنگ، حرف و کاربرد |
| انواع پلاک وسایل نقلیه در ایران |
| شخصی |
سفید با نوشته مشکی؛ حروف ب، ج، د، س، ص، ط، ق، ل، م، ن، و، هـ، ی |
| معلولین و جانبازان |
سفید؛ دارای نماد ویلچر؛ در برخی سامانهها با ژ نمایش داده میشود |
| گذر موقت |
سفید؛ حرف گ؛ ویژه خودروهای واردشده موقت |
| تاکسی |
زرد با نوشته مشکی؛ حرف ت؛ ویژه ناوگان تاکسیرانی |
| عمومی |
زرد؛ حرف ع؛ اتوبوس، مینیبوس، وانتبار و خودروهای عمومی |
| کشاورزی |
زرد؛ حرف ک؛ ماشینآلات کشاورزی مانند تراکتور و کمباین |
| دولتی |
قرمز با نوشته سفید؛ حرف الف؛ خودروهای ادارات و نهادهای دولتی |
| نظامی |
حروف پ، ث، ز، ش، ف؛ ویژه پلیس، سپاه، ارتش، وزارت دفاع و ستاد کل |
| تاریخی |
طرح ویژه برای خودروهای نفیس، قدیمی یا دارای ارزش فرهنگی |
| سیاسی |
حروف D و S؛ ویژه سفارتخانهها و خدمات دیپلماتیک |
| ترانزیت |
برای شناسایی بینالمللی وسیله نقلیه |
| مناطق آزاد |
ویژه مناطق آزاد تجاری و صنعتی با کد اختصاصی منطقه |
حروف مورد استفاده در پلاک خودروهای ایران
حروف پلاک خودرو نقش مهمی در تشخیص نوع کاربری خودرو دارند.
| حرف پلاک |
ویژه خودروهای |
| معنی حروف پلاک خودرو |
| ب، ج، د، س، ص، ط، ق، ل، م، ن، و، هـ، ی |
سواریهای شخصی |
| الف |
ادارات و نهادهای دولتی |
| پ |
پلیس و نیروی انتظامی |
| ت |
تاکسیها |
| ث |
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |
| ز |
وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح |
| ژ |
معلولین و جانبازان در برخی سامانهها |
| ش |
ارتش جمهوری اسلامی ایران |
| ع |
خودروهای عمومی |
| ف |
ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح |
| ک |
ماشینآلات کشاورزی |
| گ |
خودروهای گذر موقت |
| D |
دیپلماتهای سفارتخانهها |
| S |
سرویسهای سفارتخانهها |
کد پلاک استانها در ایران
کد پلاک استانها معمولاً در بخش سمت راست پلاک دیده میشود و نشان میدهد پلاک در کدام استان یا منطقه صادر شده است.
| استان / شهر |
کدهای پلاک |
| کدهای منطقهای پلاک خودرو در ایران |
| تهران |
11، 21، 22، 33، 38، 44، 55، 66، 77، 78، 88، 99، 10، 20، 30، 40، 50، 60، 70 |
| خراسان رضوی |
12، 32، 36، 42، 74 |
| اصفهان |
13، 23، 43، 53، 67 |
| البرز |
21، 30، 38، 68، 78 |
| فارس |
63، 73، 83، 93 |
| مازندران |
62، 72، 82، 92 |
| خوزستان |
14، 24، 34 |
| آذربایجان شرقی |
15، 25، 35 |
| آذربایجان غربی |
17، 27، 37 |
| کرمان |
45، 65، 75 |
| گیلان |
46، 56، 76 |
| همدان |
18، 28 |
| کرمانشاه |
19، 29، 39 |
| لرستان |
31، 41 |
| خراسان شمالی |
26، 32، 42 |
| خراسان جنوبی |
32، 42، 52 |
| مرکزی |
47، 57 |
| بوشهر |
48، 58 |
| یزد |
54، 64 |
| کردستان |
51، 61 |
| گلستان |
59، 69 |
| چهارمحال و بختیاری |
71، 81 |
| قزوین |
79، 89 |
| هرمزگان |
84، 94 |
| سیستان و بلوچستان |
85، 95 |
| سمنان |
86، 96 |
| زنجان |
87، 97 |
| قم |
16 |
| اردبیل |
91 |
| کهگیلویه و بویراحمد |
49 |
| ایلام |
98 |
کد پلاک شهرها و شهرستانهای ایران
در کنار کد استان، بسیاری از شهرها و شهرستانها نیز با ترکیب عدد و حرف از هم جدا میشوند. جدول زیر به سبک نمونه ارسالی، شهرها را گروهبندی کرده است.
نکته: در بعضی استانها، به دلیل تکمیل ظرفیت شمارهگذاری، ممکن است از پلاکهای فکشده یا کدهای مشترک بین چند شهر استفاده شود.
| شهر / شهرستان |
کد پلاک و حروف شاخص |
| استان تهران و البرز |
| تهران |
11، 22، 33، 44، 55، 66، 77، 88، 99، 10، 20، 40، 50، 60، 70 |
| شهریار |
78 د هـ / 21 د ط ل هـ / 38 ج ط و / 30 ب ق ن ی |
| رباطکریم |
78 ج م / 21 ج ق / 38 ل / 30 ج و |
| ورامین |
78 س / 21 س م / 38 ص / 30 ط |
| اسلامشهر |
78 ب ی / 21 ب / 38 ق / 30 ص |
| پاکدشت |
78 ل / 21 ن / 30 ط |
| دماوند |
78 ص / 21 ی / 30 هـ |
| کرج |
68 تمام حروف / 21 و / 38 و 30 در برخی سریها |
| ساوجبلاغ، طالقان، نظرآباد، چهارباغ |
78، 21، 38، 30 در سریهای مختلف |
| استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی |
| مشهد |
12 تمام حروف / 32 و / 42 ج ق و هـ / 36 / 74 |
| نیشابور |
32 ب ی / 36 ل / 74 ط |
| سبزوار |
32 ج / 42 ن / 36 م / 74 ل |
| تربتحیدریه |
32 ل ن / 36 ن / 42 ی |
| کاشمر |
32 م / 36 ق |
| تربتجام |
32 ص / 36 ی |
| بجنورد |
32 س / 26 ب ج د س |
| شیروان |
26 ص / 42 ج |
| بیرجند |
32 د / 52 ب ج د س |
| قائنات، فردوس، نهبندان، سربیشه |
32، 42، 52 در سریهای مختلف |
| استان اصفهان |
| اصفهان |
13 تمام حروف / 53 ب ج د س ص ق ل و / 67 ب ج د س ط ل ن و |
| شاهینشهر |
43 د ل / 53 م / 67 ق |
| نجفآباد |
23 ج / 43 م / 53 ن / 67 م |
| کاشان |
23 ب / 43 و / 53 هـ / 23 ل |
| خمینیشهر |
23 س / 43 ن / 53 ی |
| لنجان و فلاورجان |
23، 43، 67 در سریهای مختلف |
| شهرضا، مبارکه، گلپایگان، نطنز، اردستان، خوانسار |
23، 43، 53، 67 در سریهای مختلف |
| استان فارس |
| شیراز |
63 تمام حروف / 93 تمام حروف / 83 ص ج ط |
| کازرون |
73 ص / 83 ن ص ج ط / 93 و ی |
| لارستان |
73 ج / 83 م / 93 ل |
| مرودشت |
73 ل / 83 و ص ج ط / 93 و |
| جهرم، فسا، داراب، فیروزآباد، آباده |
73 و 83 و 93 در سریهای مختلف |
| لامرد، نیریز، استهبان، اقلید، سپیدان، نورآباد |
73 و 83 در سریهای مختلف |
| استان آذربایجان شرقی و غربی |
| تبریز |
15 تمام حروف / 35 س ل م و هـ ی |
| مراغه |
25 ب / 35 ق |
| مرند |
25 ج / 35 ط |
| میانه |
25 د / 35 ن |
| اهر، بناب، سراب، جلفا، هشترود، شبستر |
25 و 35 در سریهای مختلف |
| ارومیه |
17 تمام حروف |
| خوی |
27 ب / 37 ب م |
| میاندوآب |
27 ط / 37 ج ن |
| مهاباد، بوکان، سلماس، ماکو، پیرانشهر، تکاب |
27 و 37 در سریهای مختلف |
| استانهای شمالی، غربی و جنوبی |
| رشت |
46 تمام حروف |
| لاهیجان، بندرانزلی، لنگرود، تالش، رودسر |
56 و 76 در سریهای مختلف |
| ساری |
62 ب ج د س ص ط ق ل |
| بابل، آمل، قائمشهر، تنکابن، بابلسر، چالوس |
72، 82، 92 در سریهای مختلف |
| اهواز |
14 تمام حروف / 34 ی |
| دزفول، ماهشهر، آبادان، بهبهان، شوشتر، خرمشهر |
24 و 34 در سریهای مختلف |
| بوشهر |
48 ب ج د س ص ط |
| دشتستان، کنگان، گناوه، تنگستان، دشتی، دیر، دیلم، جم |
58 در سریهای مختلف |
| سایر استانها و شهرهای مهم |
| قم |
16 تمام حروف |
| اردبیل، پارسآباد، خلخال، گرمی، مشگینشهر |
91 در سریهای مختلف |
| ایلام، مهران، درهشهر، دهلران، شیروان چرداول، ایوان |
98 در سریهای مختلف |
| کرمان، رفسنجان، سیرجان، بم، جیرفت، زرند، کهنوج |
45، 65، 75 در سریهای مختلف |
| کرمانشاه، اسلامآباد غرب، گیلانغرب، سرپلذهاب، پاوه |
19 و 29 و 39 در سریهای مختلف |
| سنندج، سقز، قروه، مریوان، بانه، بیجار |
51 و 61 در سریهای مختلف |
| بندرعباس، میناب، بندرلنگه، رودان، قشم |
84 و 94 در سریهای مختلف |
| یزد، اردکان، تفت، میبد، بافق، مهریز |
54 و 64 در سریهای مختلف |
| همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، رزن |
18 و 28 در سریهای مختلف |
شهرستانها و استانها بر اساس عدد پلاک
اگر فقط عدد سمت راست پلاک را بدانید، میتوانید استان یا شهر صادرکننده آن را تشخیص دهید.
| کد پلاک |
شهرستان / استان |
| کدها بر اساس عدد پلاک |
| 10 |
شهر تهران |
| 11 |
شهر تهران |
| 12 |
شهر مشهد |
| 13 |
شهر اصفهان |
| 14 |
شهر اهواز |
| 15 |
شهر تبریز |
| 16 |
استان قم |
| 17 |
شهر ارومیه |
| 18 |
شهر همدان |
| 19 |
شهر کرمانشاه |
| 21، 30، 38، 78 |
استانهای تهران و البرز |
| 23، 43، 53، 67 |
استان اصفهان |
| 24، 34 |
استان خوزستان |
| 32، 42، 52، 74، 26، 36 |
استانهای خراسان |
| 45، 65، 75 |
استان کرمان |
| 62، 72، 82، 92 |
استان مازندران |
| 63، 73، 83، 93 |
استان فارس |
| 91، 98، 49، 84، 94، 85، 95، 86، 96، 87، 97 |
سایر استانها بر اساس جدول استانها |
پلاک موتورسیکلتها در ایران
پلاک موتورسیکلت فقط در قسمت عقب موتورسیکلت نصب میشود و معمولاً از کد سهرقمی محل صدور و عدد پنجرقمی تشکیل میشود.
| استان / منطقه |
نمونه کدهای پلاک موتورسیکلت |
| کد پلاک موتورسیکلتها |
| شهر تهران |
111 تا 165 در چند سری مختلف |
| خراسان رضوی |
761 تا 778، 857 تا 862، 871، 872 |
| اصفهان |
618 تا 636، 863 تا 867 |
| فارس |
687 تا 699، 711، 712 |
| خوزستان |
561 تا 569، 851 تا 853، 711، 712 |
| آذربایجان شرقی |
391 تا 399، 411 |
| آذربایجان غربی |
371 تا 379 |
| مرکزی |
531 تا 537، 872 |
| البرز و شهرستانهای تهران |
319 تا 333 |
| گیلان |
578 تا 585، 868 |
| مازندران |
586 تا 592 |
| هرمزگان |
835 تا 841 |
| یزد |
637 تا 644 |
پلاک مناطق آزاد تجاری و صنعتی
پلاک مناطق آزاد برای خودروهایی صادر میشود که در مناطق آزاد تجاری و صنعتی تردد میکنند.
| منطقه آزاد |
کد جدید شخصی و عمومی |
| کد پلاک مناطق آزاد تجاری و صنعتی |
| ارس |
55 شخصی / 56 عمومی |
| اروند |
33 شخصی / 34 عمومی |
| انزلی |
66 شخصی / 67 عمومی |
| چابهار |
77 شخصی / 78 عمومی |
| قشم |
11 شخصی / 12 عمومی |
| کیش |
22 شخصی / 23 عمومی |
| ماکو |
44 شخصی / 45 عمومی |
| مازندران |
41 شخصی / 42 عمومی / 43 دولتی |
| قصرشیرین |
88 شخصی / 89 عمومی |
نکات مهم درباره خواندن پلاک خودرو
- پلاک سفید معمولاً برای خودروهای شخصی استفاده میشود.
- پلاک زرد برای تاکسیها، خودروهای عمومی و ماشینآلات کشاورزی است.
- پلاک قرمز بیشتر برای خودروهای دولتی یا تشریفات دیده میشود.
- حروف پ، ث، ز، ش و ف معمولاً مربوط به خودروهای نظامی و انتظامی هستند.
- پلاک مناطق آزاد با پلاک ملی تفاوت دارد و نباید کدهای آن با کد استانها اشتباه گرفته شود.
سوالات متداول درباره پلاک وسایل نقلیه در ایران
کد سمت راست پلاک خودرو نشاندهنده چیست؟
کد سمت راست پلاک نشاندهنده استان یا منطقه صادرکننده پلاک است. برای مثال کد 11 مربوط به تهران، کد 12 مربوط به مشهد و کد 13 مربوط به اصفهان است.
حرف وسط پلاک خودرو چه معنایی دارد؟
حرف وسط پلاک میتواند نشاندهنده سری پلاک یا نوع کاربری خودرو باشد؛ مانند ت برای تاکسی، ع برای خودرو عمومی، ک برای کشاورزی و گ برای گذر موقت.
پلاک ملی با پلاک قدیمی چه تفاوتی دارد؟
پلاک ملی ساختار یکپارچهتری دارد و به مالک خودرو تعلق میگیرد. در پلاکهای قدیمی، ساختار شمارهگذاری وابستگی بیشتری به شهر و شکل سنتی پلاک داشت.
پلاک مناطق آزاد با پلاک ملی یکی است؟
خیر. پلاک مناطق آزاد طراحی، کد و شرایط استفاده متفاوتی دارد و معمولاً برای تردد در محدودههای مشخص مناطق آزاد تجاری و صنعتی صادر میشود.
